بررسی  میزان فلوریددر منابع آب آشامیدنی شهرستانها ی استان سیستان و بلوچستان درسالهای 1383،1384و1385

 

 محمد امیر نوری(1) _ادریس بذرافشان (2)_علیرضا حسینی(1) _احمد علی میر پور(1)

1-    کارشناس بهداشت محیط مرکزبهداشت استان سیستان و بلوچستان

2-   دکترای بهداشت محیط و عضو هیئت علمی دانشکده بهداشت زاهدان و عضو مرکز تحقیقات توسعه اجتماعی وارتقاء سلامت زاهدان

Shahab121963@yahoo.com

چکیده:

فلوئور نهمین عنصر جدول تناوبی عناصر و به میزان 3/0 گرم در کیلو گرم از وزن زمین را تشکیل می دهد. فلوئور از عناصر اساسی ومورد نیاز بدن انسان بوده و میزان مطلوب آن در سلامت دندانها نقش اساسی دارد. کمبود جذب فلوئور در انسان باعث پوسیدگی دندانها وزیادی آن باعث زرد ولکه دارشدن دندانها و بیماری  فلوئوروزیس می شود.                               

 حد مطلوب فلوئور درآب شرب تابع دمای محیط است و غلظت آن بین5/0-5/1 میلی گرم در لیتر متغیر است.

- این تحقیق که یک تحقیق توصیفی مقطعی می باشد با هدف بررسی میزان فلوئور آب شهر ها ی استان سیستان و بلوچستان انجام شد.در طی 3 سال تعداد 263 نمونه آب از منابع آبی شهرهای استان تهیه و آزمون فلوئوربر روی آنهاانجام شد. و نتایج بدست آمده حاکی از عدم کمبود فلوئور  در آب شهرستانهای خاش ،سراوان،سوران،بمپور ،زابلی و کنارک و زاهدان (به استثنای آبهای تصفیه شده توسط دستگاهای اسمزمعکوس) می باشد.

بر این اساس شهرهای جنوبی استان از قبیل ایرانشهر،نیکشهر ،چابهار ، قصر قند، پیشین وسرباز دارای میزان فلوئور کمتر از محدوده استاندارد می باشند که می بایست از سایر منابع از قبیل فلوئورزنی آب آشامیدنی ،استفاده از دهان شویه سدیم فلورید و مواد غذایی حاوی فلوئور کمبود آن مرتفع شود.

کلید واژه: فلوئور ،منابع آب شرب شهرها،پوسیدگی دندان ،استان سیستان و بلوچستان

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه:

فلوئور عنصری از خانواده هالوژنها محسوب می شود.در حالت آزاد گازی است خورنده به رنگ زرد مایل به سبز. این عنصر فعالترین ماده غیر فلزی شتاخته شده است که تقریبا با تمام عناصر آلی وهمچنین غیر آلی ترکییب شده و تولید فلوریدها را می نماید .وزن نسبی آن 998/18 ، عدد اتمی آن  9 ،دانسیته 696/1 و ظرفیت آن 1 می باشد.(1)

فلورید در حدود g/kg  0/3از قسمت خشک زمین را تشکیل می دهد.فلورید غیر ارگانیک ترکیبی در خلال تولید آلمینیوم و فلورید و کودهای فسفاته که حدود 4/0 فلورید دارند آزاد می شود.(4)

فلورید یکی از عناصر مهم در ترکیب دندانها واستخوانها می باشدو مهمترین راه دریافت آن توسط انسان از طریق آب آشامیدنی می باشد. البته راههای دیگری نیز وجود دارد که به دو گروه سیستمیک و موضعی تقسیم بندی می شوند.گروه سیستمیک شامل قرصها و قطره ها ی حاوی فلوئور و گروه موضعی شامل خمیر دندانها،ژلها  و دهان شویه های محتوی فلوئور می باشند.مقرون به صرفه ترین و مناسب ترن راه جهت جبران کمبود فلوئور ، جذب آن از طریق آب آشامیدنی و در صورت عدم وجود فلوئور کافی در آب ،فلوئور زنی به آب آشامیدنی عمومی است.(2)

کمبود فلوئور باعث پوسیدگی و از دست دادن زودرس دندانها می گردد که با توجه به شایعتر بودن پوسیدگی دندان در کودکان ، توجه بیشتر در این زمینه را می طلبد.همچنین افزایش غلظت فلوئور از سطح استانداردهای ملی نیز باعث ایجاد عوارضی  چون فلوتوروزیس دندانها و استخوانها و لکه دار شدن دندانها می گردد. بر اساس استانداردهای ملی غلظت فلوئور در آب آشامیدنی 1/5تا7 پی پی ام است که با توجه به درجه حرارت متفاوت است . غلظت فلوئور در آب و هوای سرد با توجه به مصرف کمتر آب توسط افراد بایستی بیشتر باشد.(2)

فلوئور در مقادیر جزئی در بعضی از منابع آبی و در غلظت های زیاد در منابع زیرزمینی یافت می شود . مناطقی که در مجاورت معادن حاوی فلوئور مثل فلوئور آپاتیت قرار دارند ممکن است چاههای آب آن بیش از 10 میلی گرم در لیتر یا حتی بیشتر فلوئور داشته باشد . بیشترین مقدار گزارش شده 2800 میلی لیتر بوده است . در بیشتر آبها فلوئور کمتر از 1 میلی گرم در لیتر بوده است.(3)

مطالعات مختلفی بر روی میزان فلوئور آب در شهرها ی کشور انجام گرفنه است . در مطالعه ای که در سالهای 85-84 بر روی میزان فلوئور آب شهر ازنا صورت گرفت مشخص کرد حداقل میزان فلوئور 24/0 و حداکثر آن 98/0 میلی گرم در لیتر بوده است.همچنین مطالعه دیگری که در شهر زاهدان انجام شد نشان داد که حد اقل غلظت 75/0 و حداکثر آن4/2 میلی گرم در لیتر بوده است . میزان فلوئور آب شهر نهاوند  نیز در سالهای 84 و 85 مطالعه و نشان داد حداقل آن 3/0 و حداکثر آن 59/0 میلی گرم در لیتر می باشد.(5)

فلوئور وارد شده به بدن به سرعت وارد مایعات خارج و داخل سلولی شده و مقدار اضافی آن یا از طریق ادرار دفع شده و یا در استخوانها و دندانها ذخیره می شود.(6)

 

 

مواد و روشها :

در طی سه سال تعداد 263 نمونه آب جهت آزمون فلورید از منابع آب آشامیدنی شهر های استان تهیه و در ظروف شیشه ای و در کنار یخ خشک و در زمان کمتر از 12 ساعت به آزمایشگاه حمل و توسط دستگاه فلیم فتومتر و بااستفاده از روش آلیزارین به شرح زیر مورد آزمون قرار گرفت .

پس از خنثی کردن کلر نمونه (در صورت وجود)به کمک محلول آرسنیت سدیم ،100میلی لیتر از نمونه را انتخاب و پس از همدمایی با منحنی استاندارد ، به 5 میلی لیتر محلول آلیزارین 5 میلی لیتر محلول اسید زیرکونیوم اضافه و خوب مخلوط می نماییم و سپس مقدار جذب نوری را با قرار دادن عقربه فتومتر در نقطه مبدا (مانند نمودار منحنی استاندارد) پس از مدت 1 ساعت قرائت کردیم.و سپس با استفاده از فرمول :

"فلوئور بر حسب میلی گرم در لیتر × 1000 / میلی لیتر نمونه"  فلوئور برحسب میلی گرم در لیتر را گزارش کردیم.

 

بحث و نتیجه گیری :

بر اساس استاندارد ملی ایران شماره 1053 (تجدید نظر چهارم ،چاپ پنجم)برای مناطقی با دمای در محدوده 5/32 – 3/26 درجه سانتیگراد  حداقل میزان فلوئور 6/0و حداکثر آن 4/1 میلی گرم در لیتر در نظر گرفته شده است.لذا با توجه به هوای استان همین محدوده برای فلوئور برای این اسنان در نظر گرفته می شود.

نتایج بدست آمده از آزمون منابع آبی شهرستانها و شهر های استان به شرح زیر می باشد .

در شهر زاهدان سه نوع منبع آبی داریم .

1- منابع آب زیر زمینی  (چاهها)که معدل سه ساله فلورید آنها 65/1 میلی گرم در لیتر می باشد و بالاتر از Rang مطلوب است.

2- آب انتقالی از زابل به زاهدان که در واقع همان شبکه آب شرب شهر است و میانگین سه ساله فلورید آن 95/0 میلی گرم در لیتر میباشد و

 3- آبهای تصفیه شده با استفاده از روش اسمز معکوس که  میانگین سه ساله فلورید آن13/0 میلی گرم در لیتر است.

در مجموع از تعداد 69 نمونه اخذ شده در سه سال متوالی در شهر زاهدان میزان فلورید  6/37 درصد نمونه ها در محدوده مطلوب ،4/14 درصد آنها بالاتر از حد مطلوب و48 درصد نمونه هاپایین تر از حد مطلوب قرار گرفتند.

·    در شهرستان خاش از تعداد 23 نمونه اخذ شده سه ساله 8/60 درصد نمونه ها در محدوده مطلوب و 3/4 درصد نمونه ها پایینتر از حد مطلوب و 1/9 درصد نمونه هادر محدوده بالاتر از رنج قرار گرفتندو نهایتاٌ میانگین سه ساله فلوئور آب شرب شهرستان خاش (به استثنای 6 نمونه که از چاههای منطقه اکبر آباد واقع در 5 کیلومتری شهر خاش و بالاتر از رنج استاندارد بودند )02/1 میلی گرم در لیتر می باشد.

·    در شهرستان ایرانشهر تعداد 36 نمونه در سه سال مورد آزمون قرار گرفت که 3/83 درصد نمونه ها در حد مطلوب و 7/16 درصد پایینتر از  محدوده مطلوب قرار داشتند و میانگین فلورید آب آشامیدنی این شهرستان 58/0 میلی گرم در لیتر می باشد که نزدیک به حد پایین محدوده استاندارد(6/0)می باشد .

·    در شهرستان سراوان از تعداد 43 نمونه آب اخذ شده در سه سال 4/94 درصد نمونه ها در محدوده مطلوب و 6/5 درصد نمونه ها در محدوده پایینتر از حد مطلوب قرار گرفتند و سرانجام میانگین فلوریدآب آشامیدنی سراوان 64/0 میلی گرم در لیتر اعلام می شود.

·    در شهرستان نیکشهر از تعداد 18 نمونه اخذ شده سه ساله 100 درصد نمونه ها حاوی میزان فلوئور کمتر از حد استاندارد داشتند و میانگین سه ساله فلورید آب شهرستان 27/0 میلی گرم در لیتر می باشد که خیلی کمتر از Rang   مطلوب می باشد.

·    در شهرستان چابهار نیز مانند سایر نقاط استان آب زیرزمینی دارای فلورید بیش از حد استاندارد می باشد که معمولاً به علت بالا بودن سایر عناصر ،این گونه آبهاقابل آشامیدن نیست و آزمایشات انجام شده بر روی سایر نمونه های آب آشامیدنی شهرستان در سه سال متوالی و محاسبه میانگین آنها عدد 39/0 میلی گرم در لیتر را که با محدوده استاندارد فلوئور فاصله زیادی دارد را بدست می دهد.

·        میانگین سه ساله فلورید آب آشامیدنی شهرستان سرباز مقدار 27/0 میلی گرم در لیتر میباشد.

·        میانگین سه ساله فلورید آب آشامیدنی شهرستان کنارک 97/0 میلی گرم در لیترو

·        میانگین سه ساله فلورید آب آشامیدنی شهرستان زابل 78/0 میلی گرم در لیتر گزارش می گردد .

·        همچنین میانکین سه ساله شهرهای :

·        بمپور 67/0 میلی گرم در لیتر

·        سوران 03/1 میلی گرم در لیتر

·        زابلی 84/0 میلی گرم در لیتر

·        قصر قند 33/0 میلی گرم در لیتر

·        و پیشین 5/0 میلی گرم در لیتر میباشد .

·    بر اساس این آزمایشات شهرستانها و شهرهای جنوبی استان از قبیل ایرانشهر ،نیک شهر ،سرباز ،چابهار ،قصر قند و پیشین دارای میزان فلورید کمتر از محدوده استاندارد(4/1 -6/0 ) میلی گرم در لیتر هستند که پیشنهاد می شود برای جبران فلوئورید آب علاوه بر اینکه به آب آشامیدنی این شهرها فلوئور زنی انجام پذیرد ،در مدارس و در بین دانش آموزان دهان شویه وخمیر دندان  حاوی فلورید توزیع و از آنها خواسته شود تا حتماً از آنها استفاده نمایند.همچنین به مردم ساکن در این شهرها اطلاع رسانی و آموزش لازم داده شود تا از سایر منابع از قبیل مواد غذایی حاوی فلورید و یا قرصها و قطره های فلورید جهت جبران کمبود فلورید آب آشامیدنی و تامین نیاز بدنشان به فلوئور استفاده نمایند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع :

 

الماسی حسن –  مصطفایی غلامرضا – ایرانشاهی لیلا " بررسی میزان فلوئور منابع آب آشامیدنی شهرستان کاشان در سال 1378 "

1-   مجیدیان راد مجید – ندافی کاظم "بررسی غلظت فلوئور و لزوم فلوئورزنی آب آشامیدنی شهر یزد "

2-   نوری سپهر محمد –  عرب فهیمه – شهروی فهیمه و همکاران .کتاب "رهنمودهایی در خصوص کیفیت آب آشامیدنی " چاپ اول انتشارات جهان 1373

3-    WHO.2003.Guidlines for drinking water quality .3 ed . who publishing Geneva PP : 33-367

4-   نوری سپهر محمد –عرب فهیمه – شهروی محبوبه و همکاران . مقاله "بررسی میزان فلورید آب آشامیدنی در منابع آب آشامیدنی روستاهای استان سمنان در سال 1385 " دهمین همایش ملی بهداشت محیط ،دانشگاه علوم پزشکی همدان -8 الی 10 آبانماه 1386 – صفحه 329

6 – رحیم زاده هادی- کارگر مهدی – دادیان یوسف و همکاران . مقاله "تعیین میزان فلوئور موجود در منابع آب شرب روستاهای شهر گرگان در سال 1385 )

7-NASD Standard Guidline for drinking water quality

File ://D/Standard / Guidline for drinking water quality/floridsum.htm